OPTADS360
ATNETWORK
RANDOM
ON
YOMEDIA
Banner-Video
IN_IMAGE

Vật Lý 10 KNTT Bài 1: Làm quen với Vật Lý


Nội dung bài giảng Làm quen với Vật Lý lớp 10 chương trình SGK Kết nối tri thức được tập thể giáo viên HOC247 biên soạn và tổng hợp bên dưới đây sẽ giúp các em học sinh trả lời các câu hỏi sau: Vật lí được ra đời và phát triển như thế nào? Các phương pháp nghiên cứu vật lí có vai trò quan trọng như thế nào trong việc phát triển năng lực của học sinh?

Để nghiên cứu rõ và cụ thể hơn về các kiến thức trên, mời các em cùng tham khảo nội dung chi tiết sau đây!

AMBIENT-ADSENSE/lession_isads=0
QUẢNG CÁO
 
 
 

Tóm tắt lý thuyết

1.1. Đối tượng nghiên cứu của Vật Lý và mục tiêu của môn Vật Lý

- Thuật ngữ “vật lí” có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp “physiko” có nghĩa là “kiến thức về tự nhiên”. Vật lí là môn "khoa học tự nhiên” có đối tượng nghiên cứu tập trung vào các dạng vận động của vật chất (chất, trường), năng lượng.

- Các lĩnh vực nghiên cứu của Vật lí rất đa dạng, từ Cơ học, Điện học, Điện từ học,Quang học, Âm học, Nhiệt học, Nhiệt động lực học đến Vật lí nguyên tử và hạt nhân, Vật lí lượng tử, Thuyết tương đối.

- Việc học tập môn Vật lí giúp các em hình thành, phát triển năng lực vật lí với các biểu hiện chính sau đây:

+ Có được những kiến thức, kĩ năng cơ bản về vật lí.

+ Vận dụng được kiến thức, kĩ năng đã học để khám phá, giải quyết các vấn đề có liên quan trong học tập cũng như trong đời sống. 

+ Nhận biết được năng lực, sở trường của bản thân, định hướng nghề nghiệp.

1.2. Quá trình phát triển của Vật Lý

- Các giai đoạn chính trong quá trình phát triển của Vật lí. Mỗi giai đoạn có một tính chất, đặc điểm riêng:

+ Các nhà triết học tìm hiểu thế giới tự nhiên dựa trên quan sát và suy luận chủ quan: Từ năm 350 trước Công nguyên đến thế kỉ XV (tiền Vật Lý)

+ Các nhà vật lí dùng phương pháp thực nghiệm để tìm hiểu thế giới tự nhiên: Từ thế kỉ XVII đến cuối thế kỉ XIX (Vật lí cổ điển)

+ Các nhà vật lý tập trung vào các mô hình lí thuyết tìm hiểu thế giới vi mô và sử dụng thí nghiệm để kiểm chứng: Từ cuối thế kỉ XIX đến nay (Vật lí hiện đại)

1.3. Vai trò của Vật Lý đối với khoa học, kĩ thuật và công nghệ

a) Vật lí có quan hệ với mọi ngành khoa học và thường được coi là cơ sở của khoa học tự nhiên (KHTN).

- Các khái niệm, định luật, nguyên lí của Vật lí được sử dụng rộng rãi trong mọi lĩnh vực của KHTN, đặc biệt là trong việc giải thích cơ chế của các hiện tượng tự nhiên, từ các hiện tượng xảy ra trong thế giới sinh học, các phản ứng hoá học đến các hiện tượng xảy ra trong vũ trụ,...

- Không phải ngẫu nhiên mà càng ngày càng xuất hiện nhiều lĩnh vực liên môn như Vật lí sinh học, Vật lí địa lí, Vật lí thiên văn, Hoá lí, Sinh học lượng tử, Hoá học lượng tử,..

b) Vật lí là cơ sở của công nghệ

- Có thể khẳng định là không có các thành tựu nghiên cứu của Vật lí thì không có công nghệ.

- Máy hơi nước do James Watt (Giểm Oát) sáng chế năm trên kiến thức thuộc lĩnh 1765 dựa trên những kết quả nghiên cứu về Nhiệt của Vật Lý đã tạo nên bước khởi đầu cho cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai vào cuối thế kỉ XIX. Một trong những đặc trưng cơ bản của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất với đặc trưng cơ bản là thay thế sức lực cơ bắp bằng sức lực máy móc (Hình 1.1)

Hình 1.1. Máy pi nước của James Wat

- Nhờ việc khám phá ra hiện tượng cảm ứng điện từ của nhà vật lí Faraday mà sau đó các máy phát điện ra đời, mở đầu cho kỉ nguyên sử dụng điện năng của nhân loại và là một trong những cơ sở cho sự ra đời của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai vào cuối thế kỉ XIX. Một trong những đặc trưng cơ bản của cuộc cách mạng công nghiệp này là sự xuất hiện các thiết bị dùng điện trong mọi lĩnh vực sản xuất và đời sống con người (Hình 1.2).

Hình 1.2. Nhà máy thuỷ điện Hoà Bình

- Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba bắt đầu vào những năm 70 của thế kỉ XX, với đặc trưng là tự động hoá các quá trình sản xuất (xây dựng các dây truyền sản xuất tự động) cũng là nhờ có những thành tựu nghiên cứu về điện tử, chất bán dẫn và vị mạch,... của Vật lí học (Hình 1.3).

Hình 1.3. Dây chuyền sản xuất ô tô

- Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư được coi là bắt đầu vào đầu thế kỉ XXI với tốc độ phát triển và mức độ ảnh hưởng vượt xa các cuộc cách mạng công nghiệp trước đó. Đặc trưng của cuộc cách mạng công nghiệp này là sử dụng trí tuệ nhân tạo,robot, internet toàn cầu, công nghệ vật liệu siêu nhỏ (nano); là sự xuất hiện từ bóng đèn thông minh, điện thoại thông minh đến nhà ở thông minh, nhà máy thông minh. Tất cả đều dựa trên những thành tựu của các lĩnh vực nghiên cứu khác nhau của Vật lí hiện đại.

c) Vai trò của Vật lí trong sự phát triển các công nghệ nêu trên cho thấy sự ảnh hưởng to lớn của nó đối với cuộc sống con người. Mọi thiết bị mà con người sử dụng hằng ngày đều ít nhiều gắn với những thành tựu nghiên cứu của Vật lí.

Tuy nhiên, việc ứng dụng các thành tựu của Vật lí vào công nghệ không chỉ mang lại lợi ích cho nhân loại mà còn có thể làm ô nhiễm môi trường sống, huỷ hoại hệ sinh thái,... nếu không được sử dụng đúng phương pháp, đúng mục đích.

1.4. Phương pháp nghiên cứu Vật Lý

a. Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp thực nghiệm là phương pháp quan trọng của vật lí. Câu chuyện dưới đây về sự ra đời của phương pháp thực nghiệm sẽ giúp các em hiểu được đặc điểm của phương pháp này. Từ việc quan sát sự rơi của các vật nặng nhẹ khác nhau mà Aristotle, một nhà khoa học Hy Lạp sống vào những năm 300 trước Công nguyên cho rằng: “Vật nặng rơi nhanh hơn vật nhẹ, vật càng nặng rơi càng nhanh”

Hình 1.4: So sánh khái niệm, phương pháp nghiên cứu của Aristole và Galilei

- Aristotle dùng suy luận để bảo vệ ý kiến của mình. Ông đã lập luận như sau: “Bốn hòn đá buộc lại với nhau, rơi nhanh gấp 4 lần một hòn đá cũng giống như xe kéo bằng bốn con ngựa chạy nhanh gấp 4 lần xe kéo bằng một con ngựa”.

- Vào thời đại của Anistotle, khoa học chưa phát triển, Aristotle lại là một nhà bác học rất có uy tín, nên chẳng ai nghi ngờ ý kiến của ông, chẳng ai nghĩ đến việc kiểm tra xem có thực bốn hòn đá buộc lại với nhau rơi nhanh gấp 4 lần một hòn đá hay không.

- Phải mãi gần 20 thế kỉ sau, khi khoa học đã bắt đầu phát triển, mới có người nghĩ đến việc kiểm tra xem ý kiến của Aristotle có đúng hay không. Đó là Galilei, ở thành phố Pisa nước Italia. Galilei đã làm như sau:

+ B1. Xác định vấn đề cần tìm hiểu: Có đúng vật nặng rơi nhanh hơn vật nhẹ không?

+ B2. Bằng những quan sát hằng ngày, ông đã thấy khi trời mua những giọt nước mưa dù to hay nhỏ đều rơi xuống như nhau, cũng giống như khi có tuyết rơi thì những hạt tuyết to hay nhỏ cũng rơi xuống như nhau.

+ B3. Từ những quan sát của mình, Galilei dự đoán: Sự vi nhanh hay chậm không phụ thuộc vào vật nặng hay nhẹ

+ B4. Khác với Aristotle chỉ dừng lại ở suy luận, Galilei nghĩ ra cách làm thí nghiệm để kiểm tra dự đoán của mình. Ông cho rằng nếu dùng thí nghiệm chứng minh được hai vật nặng, nhẹ rất khác nhau đều rơi nhanh như nhau thì sẽ bác bỏ được ý kiến của Aristotle. Ông cùng các học trò của mình mang lên tháp nghiêng Pisa hai quả cầu bằng kimloại, quả to nặng gấp khoảng 10 lần quả nhỏ và thả hai quả cầu xuống cùng một lúc. Trước sự chứng kiến của hàng trăm người dân thành phố Pisa, cả hai quả cầu đều rơi nhanh như nhau, cùng chạm đất một lúc.

+ B5. Thí nghiệm đã chứng tỏ ý kiến của Galilei là đúng: Sự rơi nhanh hay chậm không phụ thuộc vào vật nặng hay nhẹ.

Hình 1.5. Sơ đồ của phương pháp thực nghiệm

Phương pháp mà Galilei dùng ở trên sau này được gọi là phương pháp thực nghiệm và Galilei được coi là "cha đẻ" của phương pháp này. Sơ đồ của phương pháp thực nghiệm. Nếu thí nghiệm chứng tỏ dự đoán là sai thì người ta phải đưa ra dự đoán mới và làm thí nghiệm kiểm tra dự đoán này,hoặc xác định lại vấn đề cần nghiên cứu.

b. Phương pháp mô hình

Đây là phương pháp dùng các mô hình để nghiên cứu, giải thích các tính chất của vật thật, tìm ra cơ chế hoạt động của nó,... Các loại mô hình sau đây là các mô hình thường dùng ở trường phổ thông.

- Mô hình vật chất: Đó là các vật thu nhỏ hoặc phóng to của vật thật, có một số đặc điểm giống vật thật. Quả địa cầu trong phòng thí nghiệm là ví dụ về mô hình vật chất thu nhỏ của Trái Đất, hệ Mặt Trời có thể coi là mô hình vật chất phóng to của mẫu nguyên tử của Rutherford.

- Mô hình lí thuyết: Khi nghiên cứu chuyển động của một ô tô đang chạy trên đường dài, người ta coi ô tô là một “chất điểm”, khi nghiên cứu về ánh sáng người ta dùng mô hình tia sáng để biểu diễn đường truyền của ánh sáng.

+ Chất điểm, tia sáng nêu trên là các ví dụ về mô hình lí thuyết.

- Mô hình toán học: Đó là các công thức, phương trình, đồ thị, kí hiệu,... của Toán học dùng để mô tả các đặc điểm của các đối tượng nghiên cứu. Vectơ dùng để mô tả một đại lượng có hướng, ví dụ lực, độ dịch chuyển; phương trình s = vt là mô hình toán học của chuyển động thẳng đều,...

+ Tuỳ theo từng loại mô hình cụ thể mà có thể có các quy trình xây dựng và sử dụng mô hình khác nhau.

+ Tuy nhiên các bước sau đây được coi là các bước cần. thiết cho việc xây dựng mọi loại mô hình:

  • Xác định đối tượng cần được mô hình hoá.
  • Đưa ra các mô hình khác nhau để thử nghiệm.
  • Kiểm tra sự phù hợp của các mô hình với các kết quả cho bởi thí nghiệm, thực tế, lí thuyết. 
  • Kết luận về mô hình.
ADMICRO

Bài tập minh họa

Bài 1: Hãy nói về ảnh hưởng của Vật lí đối với một số lĩnh vực như: giao thông vận tải; thông tin liên lạc; năng lượng; du hành vũ trụ;...

Hướng dẫn giải

-  Ảnh hưởng của Vật lí đối với một số lĩnh vực như giao thông vận tải; thông tin liên lạc; năng lượng; du hành vũ trụ là:

+ Giao thông vận tải: Vật lí lượng tử và vật lí bán dẫn đã góp phần tạo ra công nghệ chế tạo pin và acquy thế hệ mới có thể lưu trữ năng lượng nhiều hơn. Điều này đã thúc đẩy ngành sản xuất ô tô điện, tạo ra các phương tiện giao thông thân thiện với môi trường

+ Thông tin liên lạc: vật lí môi trường đã góp phần chế tạo ra các cột thu – phát sóng điện từ, tạo mạng internet góp phần vô cùng lớn cho kinh tế, đời sống sản xuất

+ Năng lượng: vật lí bán dẫn và phát triển các loại vật liệu mới cho phép tạo ra những ngôi nhà sử dụng năng lượng mặt trời, nhờ đó giảm đáng kể nhu cầu sử dụng nhiên liệu hóa thạch, trong khi vẫn đảm bảo cho chủ nhân những tiện nghi tiên tiến

+ Du hành vũ trụ: Vật lí thiên văn đã giúp các nhà nghiên cứu, các nhà du hành xác định được vật thể, xác định được vị trí của các thiên thể, vật thể lạ, vùng đất mới khám phá,...

Bài 2: Dự đoán về sự phụ thuộc tốc độ bay hơi của nước vào nhiệt độ nước và gió thổi trên mặt nước, rồi lập phương án thí nghiệm để kiểm tra dự đoán.

Hướng dẫn giải

- Kế hoạch kiểm ra TĐBH của yếu tố nhiệt độ:

+ Chuẩn bị 2 cái chăn đã nhúng nước, 1 cái phơi ngoài trời nắng, 1 cái phơi trong ở bóng râm ( trời lặng gió )

+ Sau 1 ngày ta thấy cái chăn phơi ngoài trời nắng đã khô, còn cái chăn phơi trong ở bóng râm thì vẫn còn ướt

Vậy: Nhiệt độ càng cao thì tốt độ bay hơi càng nhanh.

- Kế hoạch kiểm tra TĐBH của yếu tố gió:

+ Chuẩn bị 2 xô nước, 1 cái ở nơi khuất gió và 1 cái ở nơi thoáng gió

+ Sau khoảng 1 – 2 ngày, ta thấy lượng nước ở nơi thoáng gió ít hơn lượng nước trong xô ở nơi khuất gió

Vậy: Tốc độ gió càng lớn thì tốt độ bay hơi càng nhanh.

ADMICRO

Luyện tập Bài 1 Vật Lý 10 KNTT

Sau bài học này, học sinh sẽ:

- Làm quen với Vật Lý

- Các quy tắc an toàn trong phòng thực hành Vật Lý

- Thực hành tính sai số trong phép đó. Ghi kết quả đo

3.1. Trắc nghiệm Bài 1 môn Vật Lý 10 KNTT

Các em có thể hệ thống lại nội dung kiến thức đã học được thông qua bài kiểm tra Trắc nghiệm Vật Lý 10 KNTT Bài 1 cực hay có đáp án và lời giải chi tiết. 

Câu 4-10: Mời các em đăng nhập xem tiếp nội dung và thi thử Online để củng cố kiến thức về bài học này nhé!

3.2. Bài tập SGK Bài 1 môn Vật Lý 10 KNTT

Các em có thể xem thêm phần hướng dẫn Giải bài tập Vật Lý 10 KNTT Bài 1 để giúp các em nắm vững bài học và các phương pháp giải bài tập.

Giải câu hỏi 1 trang 7 SGK Vật Lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải câu hỏi 2 trang 7 SGK Vật Lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải câu hỏi 1 trang 8 SGK Vật Lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải câu hỏi 2 trang 8 SGK Vật Lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải câu hỏi 3 trang 8 SGK Vật Lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải câu hỏi 4 trang 8 SGK Vật Lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải câu hỏi 5 trang 8 SGK Vật Lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải câu hỏi 6 trang 8 SGK Vật Lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải câu hỏi 7 trang 8 SGK Vật Lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Hoạt động trang 9 SGK Vật Lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải câu hỏi 1 trang 9 SGK Vật Lý 10 Kết nối tri thức- KNTT

Giải câu hỏi 2 trang 9 SGK Vật Lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải câu hỏi 3 trang 9 SGK Vật Lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải câu hỏi trang 10 SGK Vật Lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải câu hỏi 1 trang 11 SGK Vật Lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải câu hỏi 2 trang 11 SGK Vật Lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải câu hỏi 3 trang 11 SGK Vật Lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải câu hỏi trang 9 SGK Vật Lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải Bài tập 1.1 trang 5 SBT Vật lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải Bài tập 1.2 trang 5 SBT Vật lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải Bài tập 1.3 trang 5 SBT Vật lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải Bài tập 1.4 trang 5 SBT Vật lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải Bài tập 1.5 trang 6 SBT Vật lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải Bài tập 1.6 trang 6 SBT Vật lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải Bài tập 1.7 trang 6 SBT Vật lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Giải Bài tập 1.8 trang 6 SBT Vật lý 10 Kết nối tri thức - KNTT

Hỏi đáp Bài 1 môn Vật Lý 10 KNTT

Trong quá trình học tập nếu có thắc mắc hay cần trợ giúp gì thì các em hãy comment ở mục Hỏi đáp, Cộng đồng Vật lý HOC247 sẽ hỗ trợ cho các em một cách nhanh chóng!

Chúc các em học tập tốt và luôn đạt thành tích cao trong học tập!

-- Mod Vật Lý 10 HỌC247

NONE
OFF