Đường về quê mẹ - Đoàn Văn Cừ - Ngữ văn 8 Tập 1 Cánh Diều

1.1.1. Tác giả Đoàn Văn Cừ

- Đoàn Văn Cừ (1913 - 2004) quê gốc ở xã Nam Lợi, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định. Ông được bạn đọc biết đến từ những bài thơ viết về hội hè, đình đám, chợ tết nông thôn đăng trên báo Ngày nay của nhóm Tự lực văn đoàn. Ông vốn là một giáo viên tiểu học, hay làm thơ và đã từng có tập thơ Thôn ca in từ năm 1939.

- Ông còn có các bút danh khác là Kẻ Sỹ, Cư sỹ Nam Hà, Cư Sỹ Sông Ngọc và ngoài thơ cũng sáng tác văn xuôi.

- Từ năm 1948 đến 1952, ông phục vụ trong quân đội nhân dân Việt Nam.

- Từ năm 1955, ông công tác ở Chi hội văn nghệ Liên khu II, sau đó công tác ở NXB Phổ thông. Đến tuổi nghỉ hưu ông về lại quê hương xã Trực Nội, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định vui với thú điền viên xưa cũ.

- Sự nghiệp sáng tác: Ông viết không nhiều. Sau tập Thôn ca I (1939) ông có tập Thôn ca II (1960), NXB Văn học ấn hành. Năm 1979, Hội văn học nghệ thuật tỉnh Hà Nam Ninh cho in tập Dọc đường xuân tập hợp một số bài thơ của ông.

Nhà thơ Đoàn Văn Cừ (1913 - 2004)

1.1.2. Tác phẩm

a. Thể loại: 

Bài thơ Đường về quê mẹ thuộc thể loại thơ bảy chữ.

b. Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác: 

Bài thơ “Đường về quê mẹ” được trích từ tập “Thơ Mới 1932 – 1945: Tác giả và tác phẩm”, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội, 2001.

c. Bố cục:

- Khổ 1: không gian và thời gian khi “tôi” về quê.

- Khổ 2, 4: bức tranh thiên nhiên và con người nơi làng quê.

- Khổ 3, 5: hình ảnh người mẹ trên con đường về quê.

- Khổ 6: những tâm tư, tình cảm của tác giả về nơi cội nguồn.

1.2.1. Không gian và thời gian khi “tôi” về quê

- Thời gian: mỗi mùa xuân để nhận họ hàng.

- Không gian: làng quê.

1.2.2. Bức tranh thiên nhiên và con người nơi làng quê

- Những hình ảnh gắn với làng quê: rạng đề, dòng sông uốn lượn ven đê, cồn xanh, bãi tía, đường làng, trời xanh, phơi xác lá bàng và cả những người xới cà, ngô bộn bề, đoàn người gánh khoai làng. => Hiện lên trong tưởng tượng của nhân vật trữ tình “tôi”.

- Cảnh vật: vừa sinh động, tràn đầy sức sống, hiện lên như một bức tranh thôn quê với những màu sắc và đường nét được phối hài hòa.

- Con người nơi đây: đang rộn ràng trong khung cảnh lao động quen thuộc: Người xới cà, ngô rộn cánh đồng. Khung cảnh đầy bình yên và ấm áp.

=> Nhận xét: Ta thấy được thiên nhiên và con người hiện lên đầy vẻ mộc mạc, giản dị đến lạ nhưng cũng đầy thân thương, yên bình của một làng quê, mà khiến cho ai đi đâu cũng nhớ về.

1.2.3. Hình ảnh người mẹ trên con đường về quê

Các hình ảnh tác giả khắc họa về người mẹ trên con đường về quê:

- Thúng cắp bên hông.

- Nón đội đầu, khuyên vàng.

- Áo thắm, áo the nâu.

- Mắt sáng, môi hồng, má đỏ au.

- Bóng u hay bóng người thôn nữ.

=> Nhận xét: Người mẹ được hiện lên qua bài thơ thật đẹp nhưng cũng thật bình dị, gần gũi. Đó là hình ảnh người phụ nữ xưa với vẻ đẹp truyền thống. Qua lời thơ hình ảnh ấy lại càng hiện lên rõ nét, người mẹ đẹp cái đẹp của làng quê gắn với hình ảnh cô thôn nữ như tác giả so sánh.

Hình ảnh người mẹ trong kí ức của nhân vật "tôi"

1.2.4. Những tâm tư, tình cảm của tác giả về nơi cội nguồn

- Tác giả: đã ngầm thể hiện sự biết ơn quá khứ, biết ơn người mẹ.

- Bài thơ: đã diễn tả được tâm trạng vui mừng, háo hức của nhà thơ mỗi lần cùng mẹ về quê ngoại.

=> Nhận xét: Ta thấy được tình cảm gắn bó của tác giả đối với quê hương, và sự yêu mến, niềm tự hào của người con về vẻ xinh đẹp, đằm thắm của người mẹ.

1.3.1. Về nội dung

Bài thơ Đường về quê mẹ nói về những dòng hoài niệm của người con về những lần cùng mẹ về quê ngoại. Trong kí ức đẹp đẽ ấy, cứ mỗi độ xuân về mẹ lại dẫn đàn con về quê của mẹ, diễn tả được tâm trạng vui mừng, háo hức của người con mỗi lần cùng mẹ về quê ngoại. Đồng thời còn thể hiện tình cảm yêu mến, niềm tự hào của con về vẻ xinh đẹp, nết na của mẹ.

1.3.2. Về nghệ thuật

- Miêu tả các hình ảnh thiên nhiên và con người sinh động, tràn đầy sức sống.

- Ngôn từ giản dị, gần gũi với người đọc.

Liệt kê các hình ảnh, chi tiết về thiên nhiên và con người trong bài thơ. Qua đó, hãy nêu nhận xét của em về màu sắc, đường nét của bức tranh thiên nhiên và vẻ đẹp tâm hồn của con người được thể hiện trong tác phẩm.

Lời giải chi tiết:

- Những hình ảnh, chi tiết về thiên nhiên và con người trong bài thơ: rạng đề, dòng sông uốn lượn ven đê, cồn xanh, bãi tía, đường làng, trời xanh, phơi xác lá bàng và cả những người xới cà, ngô bộn bề, đoàn người gánh khoai làng.

- Nhận xét: ta thấy được những dòng hoài niệm của người con về những lần cùng mẹ về quê ngoại. Khung cảnh thiên nhiên mùa xuân thật đẹp với những rặng đề, dòng sông trắng, bãi tía, cồn xanh,... Cảnh vật vừa sinh động, tràn đầy sức sống, hiện lên như một bức tranh thôn quê với những màu sắc và đường nét được phối hài hòa. Con người nơi đây đang rộn ràng trong khung cảnh lao động quen thuộc: Người xới cà, ngô rộn cánh đồng. Khung cảnh đầy bình yên và ấm áp. Qua những cảm nhận của người con, quê ngoại là cả một vùng kí ức êm đềm và thơ mộng.

Học xong bài Đường về quê mẹ - Đoàn Văn Cừ, các em cần nắm:

- Nhận biết và phân tích được một số yếu tố hình thức của thơ sáu chữ, bảy chữ (số chữ ở mỗi dòng; vẫn, nhịp; từ ngữ, hình ảnh; bố cục, mạch cảm xúc,...).

- Nêu được tình cảm, cảm hứng chủ đạo của người viết thể hiện qua bài thơ.

Bài thơ Đường về quê mẹ nói về những dòng hoài niệm của người con về những lần cùng mẹ về quê ngoại. Trong kí ức đẹp đẽ ấy, cứ mỗi độ xuân về mẹ lại dẫn đàn con về quê của mẹ, diễn tả được tâm trạng vui mừng, háo hức của người con mỗi lần cùng mẹ về quê ngoại. Để nắm được nội dung và ý nghĩa của bài học này, các em có thể tham khảo bài soạn dưới đây:

• Soạn văn đầy đủ Đường về quê mẹ - Đoàn Văn Cừ
• Soạn văn tóm tắt Đường về quê mẹ - Đoàn Văn Cừ

Nếu có thắc mắc cần giải đáp các em có thể để lại câu hỏi trong phần Hỏi đáp, cộng đồng Ngữ văn HỌC247 sẽ sớm trả lời cho các em. 

Qua bài thơ “Đường về quê mẹ”, tác giả đã diễn tả tâm trạng vui mừng, háo hức của người con mỗi lần cùng mẹ về quê ngoại. Đồng thời còn thể hiện tình cảm yêu mến, niềm tự hào của con về vẻ xinh đẹp, nết na của mẹ. Để hiểu hơn về bài học này, các em có thể tham khảo một số bài văn mẫu dưới đây: