RANDOM
AMBIENT

Soạn bài Bài ca ngắn đi trên bãi cát của Cao Bá Quát - Ngữ văn 11

Video-Banner

Bài soạn dưới đây sẽ giúp các em trả lời các câu hỏi phần hướng dẫn học bài trước khi đến lớp với bài học Bài ca ngắn đi trên bãi cát, đồng thời bài soạn cũng sẽ gợi ý cho các em những kiến thức cần thiết khi trả lời câu hỏi phần luyện tập trong SGK.

ANYMIND

 

1. Tóm tắt nội dung bài học

1.1. Nội dung

  • Bài thơ biểu hiện sự chán ghét của một người tri thức đối với con đường danh lợi tầm thường đương thời và niềm khao khát thay đổi cuộc sống

1.2. Nghệ thuật

  • Thể thơ cổ thể , hình ảnh biểu tượng giàu ý nghĩa.
  • Phương pháp đối lập, sáng tạo trong việc dùng điển cố điển tích, nhịp điệu thơ, từ ngữ, hình ảnh thơ....

2. Soạn bài Bài ca ngắn đi trên bãi cát chương trình chuẩn

2.1. Soạn bài tóm tắt

Câu 1: Phân tích ý nghĩa tượng trưng của các yếu tố tả thực hình ảnh người đi trên bãi cát?

  • Ý nghĩa tượng trưng của các yếu tố tả thực người đi trên bài cát là: con đường công danh, con đường đời vô cùng xa xôi, gian nan và vất vả. Con người đi trên bãi cát vẫn tất tả bước về phía trước vì danh lợi, vì cái hào nhoáng của công danh đã làm cho con người bị lôi kéo vào vòng mê muội.

Câu 2: Hãy giải thích nội dung và chỉ ra sự liên kết ý nghĩa của sáu câu thơ:

Không học được tiên ông phép ngủ,

Trèo non, lội suối, giận khôn vơi!

Xưa nay, phường danh lợi,

Tất tả trên đời đời.

Đầu gió hơi men thơm quán rượu,

Người say vô số, tỉnh bao người?

(chú ý: danh lợi có sức cám dỗ như thế nào?)

  • Sáu câu thơ thể hiện tâm trạng chán nản của tác giả trên con đường danh lợi của thực tế xã hội.
  • Con đường danh lợi dù có chông gai, khó khăn nhưng ai cũng bị nó cám dỗ bởi “hơi men” của nó. Tác giả vì thấy rõ được bản chất của con đường này nên tác giả ý thức và khát khao thoát khỏi con đường danh lợi này.

Câu 3: Tâm trạng của lữ khách khi đi trên bãi cát là gì? Hãy cho biết tầm tư tưởng của Cao Bá Quát thể hiện qua tâm trạng đó.

  • Tâm trạng của lữ khách đi trên bãi cát: chán nản và bế tắc.
  • Tầm tư tưởng của Cao Bá Quát thể hiện qua tâm trạng chán nản và bế tắc này là: lời nhắc nhở, thúc giục mọi người tìm kiếm một lối thoát, một con đường khác để thoát ra khỏi vòng danh lợi càng đi càng “lún” này.

Câu 4: Phân tích ý nghĩa của nhịp điệu bài thơ đối với việc diễn tả cảm xúc và suy nghi của nhân vật trữ tình.

  • Nhịp điệu của bài thơ: lúc nhanh, lúc chậm, lúc dàn trải, lúc dứt khoát.
  • Nhịp điều bài thơ góp phần diễn tả cảm xúc và suy nghĩ của nhân vật trữ tình: tâm trạng nặng trĩu về con đường công danh mà nhà thơ đang đi. Qua đó, thể hiện sự phản kháng âm thầm với trật tự hiện hành, cảnh báo mọi sự thay đổi tất yếu sẽ xảy ra trong tương lai.

2.2. Soạn bài chi tiết

Câu 1: Phân tích ý nghĩa tượng trưng của các yếu tố tả thực hình ảnh người đi trên bãi cát

  • Ý nghiã tả thực:
    • Hình ảnh bãi cát: 
      • Dài, mênh mông, vô tận, mịt mù,...
      • Bao vây: núi, sóng
      • Thời gian: mặt trời đã lặn
  • Ý nghĩa biểu trưng:
    • Hình tượng bãi cát mang tính chất biểu tượng cho con đường công danh, con đường đời vô cùng gian nan, vất vả...→ con đường đi tìm chân lí xa xôi, mịt mờ  
    • Người đi trên bãi cát tượng trưng cho người đi tìm chân lí trên đường đời
    • Con người nhỏ bé giữa bãi cát mênh mông rộng dài => hình ảnh bi tráng

→ Bãi cát là con đường khó khăn và con người phải vượt qua để đến với danh lợi. Nhưng người đi trên bãi cát vẫn tất tả bước vì danh lợi, vì cái hào nhoáng, của công danh đã lôi kéo con người, làm con người mê muội.

Câu 2: Hãy giải thích nội dung và chỉ ra sự liên kết ý nghĩa của sáu câu thơ: "không học được tiên ông phép ngủ - Trèo non, lội suối, giận khôn vơi! - Xưa nay phường danh lợi - Tất tả trên đường đời - Đầu gió hơi men thơm quán rượu - Người say vô số, tỉnh bao người?" (chú ý: danh lợi có sức cám dỗ như thế nào?)

  • Sáu câu thơ thể hiện tâm trạng chán nản của tác giả. Sự chán nản bắt nguồn từ con đường danh lợi của thực tế xã hội.
  • Tác giả khái quát con đường danh lợi một cách độc đáo trong bốn câu thơ sau. Danh lợi có tác dụng cám dỗ ghê gớm mà không ai có thể cưỡng lại được. Tác giả biết là con đường danh lợi rất khó khăn, nhưng cũng phải theo vì hơi men của nó. Chính tác giả ý thức rõ con đường danh lợi và bản chất của con đường này thờ bấy giờ nên tác giả ý thức rất rõ và khát khao thoát khỏi con đường danh lợi tầm thường này.
  • Hình ảnh say men thật đáng để cho người đời suy nghĩ. Đó không chỉ là lời ca thán của tác giả mà con là lời đánh giá đúng bản chất của xã hội đương thời.
  • Tầm tư tưởng của tác giả đã thể hiện rất rõ qua bài thơ. Khi nhận thức ra con đường danh lợi khó khăn, tác giả như đặt ra cho mình một chọn lựa: phải thoát ra khỏi con đường danh lợi. Tác giả đã nhận ra tính chất vô nghĩa của con đường khoa cử, của con đường công danh theo lối cũ. Tuy tác giả chưa tìm ra cho mình một con đường nào khác, song cũng cho thấy ông không thể bước mãi trên bãi cát đầy khó khăn và vô vị đó.

Câu 3: Tâm trạng của lữ khách khi đi trên bãi cát là gì? Hãy cho biết tầm tư tưởng của Cao Bá Quát thể hiện qua tâm trạng đó.

  • Tâm trạng của lữ khách : chán nản ( 6 câu đầu), bế tắc ( 4 câu cuối).
  • Sự vô nghĩa của chế độ khoa cử làm ông muốn thoát ra khỏi chúng.
  • Câu hỏi ở câu thơ cuối : → lời nhắc nhở , thúc giục tìm kiếm lối thoát, tìm kiếm một đường đi mới, thoát khỏi bãi cát dài càng đi càng lún. => tư tưởng rộng lớn, sâu sắc.

Câu 4: Phân tích ý nghĩa của nhịp điệu bài thơ đối với việc diễn tả cảm xúc và suy nghĩ của nhân vật trữ tình

  • Nhịp điệu của bài thơ lúc nhanh, lúc chậm, lúc dàn trải, lúc dứt khoát.
  • Nhịp điệu bài thơ có ý nghĩa rất lớn trong việc miêu tả bước đi của người đi trên bãi cát, đầy khó khăn, vất vả. Nhịp điệu thể hiện được tâm tư trĩu nặng suy tư của nhà thơ về con đường danh lợi mà nhà thơ đang đi. Bài thơ khắc họa hình tượng cô đúc, nhỏ nhoi nhưng hết sức kì vĩ của con người vừa quả quyết, vừa tuyệt vọng trên con đường đi tìm chân lí đầy gian truân, mờ mịt. Lời thơ xuất hiện những âm thanh hết sức bi tráng nhưng lại có cả những âm thanh u buồn. Nó chứa đựng sự phản kháng âm thầm đối với trật tự hiện hành, cảnh báo một sự thay đổi tất yếu trong tương lai.

 3. Soạn bài Bài ca ngắn đi trên bãi cát chương trình nâng cao

Câu 1: Bãi cát dài và con đường cùng trong bài thơ được miêu tả như thế nào? Các hình tượng ấy tượng trưng cho điều gì?

  • Hình ảnh bãi cát: dài, mênh mông, vô tận, mịt mù, được bao vây bởi núi, sóng.
  • Hình ảnh con đương: mờ mịt, ghê sợ.
  • Các hình ảnh này tượng trưng cho con đường đời, con đường công danh đầy vất vả, gian truân mà con người đang phải cố gắng vượt qua.

Câu 2:  Hình ảnh người đi đường trong bài được khắc họa như thế nào và biểu hiện tâm sự gì của tác giả?

  • Hình ảnh người đi đường trong bài được khắc họa: nhỏ bé giữa bãi cát mênh mông, rộng dài.
  • Hình ảnh này biểu hiện tâm sự chán nản của tác giả.

Câu 3: Người đi trên đường khi thì xưng là “khách” (khách tử), khi thì xưng là anh (quân), khi lại xưng là ta (ngã), vì sao như vậy? Bài thơ có nhiều câu hỏi, câu cảm thán. Phân tích giá trị của chúng trong việc biểu hiện tư tưởng, tình cảm, tâm sự của nhà thơ.

Người đi trên đường có nhiều cách xưng hô như vậy là vì trên con đường công danh ấy không chỉ có mỗi tác giả đang bước đi mà còn có rất nhiều người đang chịu cảnh bất công như tác giả. Bài thơ có nhiều câu hỏi, câu cảm thán như vậy để biểu hiện nhưng tư tưởng, tình cảm, tâm sự:​

  • Không học được ông tiến phép ngủ,

Trèo non, lội suối, giận không vơi!

⇒ Tâm trạng: nhắm mắt làm ngơ trước cuộc đời, trước thế cuộc.

  • Bãi cát dài, bãi cát dài ơi!

Tính sao đây? Đường bằng mờ mịt,

Đường ghê sợ còn nhiều, đâu ít?

⇒ Biểu lộ sự bất lực trước con đường công danh mờ mịt.

  • Anh đứng làm chi trên bãi cát?

⇒ Nhân vật trữ tình nhận ra sự vô nghĩa của con đường thi cử, công danh.

Câu 4: Nêu khái quát về tư tưởng, tình cảm của Cao Bá Quát trong bài thơ.

  • Bài thơ cho thấy tầm tư tưởng của Cao Bá Quát thể hiện qua tâm trạng chán nản và bế tắc này là lời nhắc nhở, thúc giục mọi người tìm kiếm một lối thoát, một con đường khác để thoát ra khỏi vòng danh lợi càng đi càng “lún” này.

Ngoài ra, các em có thể tham khảo thêm bài giảng Bài ca ngắn đi trên bãi cát để nắm vững hơn những kiến thức cần đạt về bài thơ này.

4. Hướng dẫn luyện tập

Câu 1: Qua bài thơ này, anh (chị) hãy thử lí giải vì sao Cao Bá Quát đã khởi nghĩa chống nhà Nguyễn

Gợi ý trả lời:

  • Cao Bá Quát hăm hở say mê đi tìm lý tưởng nhưng không thành.
    • Chín năm cứ ba năm một lần đi thi không đỗ tiến sĩ .
    • Mãi mới được nhận chức tập sự ở Bộ Lễ.
    • Tình thương, trọng người tài đã gây nên tội, bị đày đi phục vụ đoàn người đi công cán ở Xin- ga-po, về lại bị thải hồi.
    • Được cử làm giáo thụ của một huyện (tài cao, phận thấp).
  • Từ sự bế tắc ấy, ông nhận ra nhiều ngang trái của triều đình Huế trong việc bóc lột dân lành.
  • Ông ý thức sâu về con đường danh lợi tầm thường và khát khao hướng tới những điều tốt đẹp, một con đường tươi sáng

→ Cùng nông dân khởi nghĩa chống lại triều đình phong kiến.

⇒ Đó là một con người, một nhân cách cứng cỏi

5. Một số bài văn mẫu bài thơ Bài ca ngắn đi trên bãi cát

Bài ca ngắn đi trên bãi cát được Cao Bá Quát viết khi đi từ Hà Nội vào thi ở Huế. Bài thơ là hình ảnh của một vị lữ khách đi trên bãi cát - đường đời đầy gian truân, vất vả. Để nắm được nội dung và nghệ thuật của bài thơ, các em có thể tham khảo một số bài văn mẫu dưới đây:

6. Hỏi đáp về bài thơ Bài ca ngắn đi trên bãi cát

Nếu có thắc mắc cần giải đáp các em có thể để lại câu hỏi trong phần Hỏi đáp, cộng đồng Ngữ văn HỌC247 sẽ sớm trả lời cho các em. 

 
 
YOMEDIA